Nisan 9, 2021

Şema Nedir? Şemalar Nasıl Oluşur? Erken Dönem Uyum Bozucu Şemalar

Şema Nedir?

Şemalar erken çocukluk döneminde edindiğimiz temel zihinsel temsillerimiz olarak tanımlanabilir. Şemalarımız karşılaştığımız birçok durumu, kavramı, duyguyu yordamada bizlere yol gösterir. Şema kavramı; kişilerin dünyaya geldikleri andan itibaren kendileri ve çevreleri ile olan deneyimleri sonucunda kazandığı olumlu veya olumsuz yaşantısal yapılar ve temsiller olarak açıklanmaktadır.

 

Şemalar Nasıl Oluşur?

Şemaların kaynağında kişinin çevresel, duyumsal ve yaşantısal anılarını kategorize etmesi ve tüm bunları yorumlayabilmesi yatmaktadır. Şemalar kişinin yaşamı boyunca gelişmeye devam eder fakat erken çocukluk döneminde kazanılan şemalar kimi zaman yetişkinlikte güncel yaşantılara taşınır ve özellikle erken dönem zedeleyici yaşantılardan kaynağını alan şemalar olumsuz birtakım etkilere neden olabilir.

Young ve arkadaşları erken dönem uyumsuz şemaları; anıların, duyguların, bilişlerin ve duyumların bir bütün olarak bireyin kendisine ve ilişkilerine yönelik algılarına yön veren ve yaşamı boyunca tekrarlayan yıkıcı duygusal ve bilişsel örüntüler olarak tanımlamışlardır. Kişinin erken çocukluk döneminde ebeveynleri ya da çevresi ile yaşadığı olumsuz deneyimler, (örn., psikolojik ya da cinsel istismar) ya da erken çocukluk döneminde ebeveynler tarafından temel duygusal ihtiyaçların karşılanmaması veya bu temel ihtiyaçların gereğinden fazla karşılanması durumunda erken dönem uyumsuz şemalar oluşmaktadır.

 

Erken Dönem Uyum Bozucu Şemalar

Erken dönem uyumsuz şemalar, kişilerin erken çocukluk döneminde başlayıp hayatları boyunca süren deneyimler, duygular, bilişler ve fiziksel duyumlarından oluşan genel ve yaygın temsillerdir. Söz konusu temsiller, erken çocukluk ve ergenlik boyunca gelişim göstermektedir. Bu temsiller, bireyin kendi benliğine ve diğerleri ile olan ilişkilerine yönelik anlamlar taşır. Bireylerin tüm tutum ve davranışlarının erken dönem uyumsuz şemalarının bir parçası olduğunu söylemek mümkün değildir. Bununla birlikte; kişilerin tutum ve davranışlarının, sahip oldukları erken dönem uyumsuz şemalara yönelik geliştirdikleri tepkiler olduğu düşünülebilir. Kısaca; bireylerin sergiledikleri tutum ve davranışların, sahip oldukları erken dönem şemalara yönelik başa çıkma yöntemi olduğu görülmüştür Erken dönem şemalar, fayda sağladığı kadar tahrip edici de olabilir. Duygulanımın şiddetine veya herhangi bir duruma bağlı olarak tetiklenebilir ve kişinin olumsuz duygusal deneyimler yaşamasına sebep olabilir. Özellikle yakın ilişkilerde erken dönem şemaların, kişilerin birbirlerine yönelik tutum, davranış ve bilişlerine olumsuz biçimde tesir eden sert, değiştirilmesi güç, işlevsiz ve gerçek dışı inançları içerdiği belirtilmiştir.

Erken dönem uyum bozucu şemalar beş alana ayrılmakta ve bu beş alan içerisinde toplamda on sekiz şema bulunmaktadır. Beş alan;

  • Ayrılma Ve Dışlanma(Reddedilme) Alanı, 
  • Zedelenmiş Özgürlük (Bozulmuş Özerklik Ve İş Yapma Becerisi) Alanı,
  • Zedelenmiş/Zayıf Sınırlar Alanı, Başkaları Yönelimlilik Alanı,
  • Aşırı Duyarlılık ve Baskılama Alanı 

olarak belirlenmiş, bu alanlar ise on sekiz şema ile sınıflandırılmıştır.

 

Bu şemalar; 

  • Kusurluluk,
  • Duygusal Yoksunluk,
  • Cezalandırıcılık,
  • Terk Edilme,
  • Sosyal İzolasyon,
  • Kuşkuculuk,
  • Dayanıksızlık,
  • Bağımlılık,
  • Gelişmemiş Benlik, 
  • Başarısızlık,
  • Haklılık, 
  • Yetersiz Öz Denetim, 
  • Boyun Eğicilik, 
  • Kendini Feda,
  • Onay Arayıcılık,
  • Karamsarlık, 
  • Duyguları Bastırma
  • Yüksek Standartlar şemalarıdır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Şu <abbr title="HyperText Markup Language">html</abbr> etiketlerini ve niteliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*

error: UYARI: İçerik Kopyalama Yasaktır.